ANA MENÜ

 Halk Eğitime Genel Bakış

Eğitim; insanlığın doğuşuyla başlayan, dün-bugün-yarın çizgisinde gelişimini sürdüren bir olgudur. Yazının bulunmasından önce "aile ve köy bilgilendirilmesi" ile yetinen birey, yazı ile kendisini , inancını, gelişmeleri ve kültürel yapıyı daha rahat ifade edebilme fırsatını bulmuştur. Yazı; uygarlığa açılan kapının şifresi olarak tüm gelişmelere zemin hazırlamıştır. Dünyanın en eski ve en köklü kültürlerinden birini oluşturan Türklerin tarihi, günümüzden altıbin yıl öncesine kadar uzanmaktadır. Atı, koyunu, köpeği ilk evcilleştiren; bakır, demir, altın ve tunç gibi madenleri işleyen; dokumacılıkta da ileri giden Türkler, konar-göçer bir hayat yaşadıklarından düzenli eğitim örnekleri verememişlerdir. Çevrelerindeki toplumlarda sürekli savaşmak zorunda kaldıklarından; askeri eğitim ve savaş aletleri konularında güç sahibi olmuşlardır.

Değişik dönemlerde Çin, Göktürk, Uygur ve Arap Alfabelerini kullanan Türkler; İslamiyet sonrası komşu kültürlerin etkisiyle önemli eserler oluşturmuşlardır. Orhun anıtlarını nakışlatmak için Çin'den ustalar getiren Türkler, taşı ve ahşabı ustalıkla işleyen bir kültür meydana getirmişlerdir.

Selçuklular ve Osmanlı İmparatorluğu dönemlerinde "Halk Eğitimi" veya Yetişkinler Eğitimi önem kazanmış, değişik eğitim mekanları ortaya çıkmıştır.  

Kurslarımızdan Görüntüler İçin tıklayınız

Sergilerimizden Görüntüler İçin  tıklayınız

Halk Oyunları Görüntüleri İçin tıklayınız

LİNKLER

AÇIK LİSE

AÇIK İLKÖĞRETİM

Yetişkin Eğitimine Katkı da Bulunan İslami Kurumla

1. Camiler 2. Medresele 3. Ahilik Kurumları 4. Loncalar 5. Tekkeler

6. Zaviyeler 7. İmarethaneler 8. Kütüphaneler 9. Vakıflar

Osmanlı İmparatorluğunda yetişkinlerin eğitimi; yukarıda sıralanan kurumlar aracılığıyla sürdürülüyordu.

Askeri sınıf, babadan oğula ya da devşirme usulü olarak iki kaynaktan besleniyordu. Tophane, Kılıçhane, Mehterhane, Cambazhane ve Tüfekhane gibi askeri sanat okulları açılmıştı. Bu kurumlarda başarılı olanların bir bölümü Enderun Mektebine alınıyordu. Enderunda; sarayın mimar, nakkaş, ressam, hattat, katip, imam, müezzin,  şair, silahşör ve nüktedanları yetiştirilirdi.

Medreseler; vakıfları sayesinde hem dinsel öğretiyi, hem de bilimsel çalışmaları sunan merkezler haline dönüşmüşlerdi. Bu kurumlarda Müderris (Rektör), Müfid (Doçent) ve Muidleler (Asistan), Softa adı verilen öğrencilere ders verirlerdi. Medreseler arasındaki kademeler, biri bitirilince diğerine geçişine imkan sağlıyordu. Devlet görevlileri bir süre sonra medreseye dönebiliyor, bir tür "hizmetçi eğitim"den sonra yeni bir göreve atanabiliyordu. Tüccar ve sanatkarların "Ahilik Sistemi" içinde örgütlendiği görülmektedir. Meslek, ahlak ve kişiliğin iç içe olmasını sağlayan bu sistem sayesinde ticaret ve sanat güvence altına alınmıştır. Çıraklık, kalfalık ve ustalık belli esaslara bağlanmış, Osmanlı ülkesinin ekonomik ve sosyal yapısına yön verilmiştir. Eli, kapısı ve sofrası açık olan Ahilerin; gözü, belli ve dili bağlı olacaktı. Ahi zaviyelerinde Kur'an, yemek pişirme, oyun oynama, çalgı çalma, türkü söyleme, tarih, edebiyat ve önemli kişilerin hayat hikayeleri öğretildi. 1860 yılındaki Islahat Fermanı ile ortadan kaldırılan bu örgüt ahlak ve sanatı kaynaştıran bir özellik taşımıştır. Çırak, kalfa ve ustalık dönemlerinden geçmeyenler ticaretle meşgul olamamış; fırsat düşkünlerine ve haksız kazanç elde etmek isteyenlere karşı durulmuştur.

Konaklama ve sosyal yardım hizmetleri gören zaviye, tekke ve dergahlarda; el sanatları, müzik, raks ve bedensel hünerler de öğretilirdi.

Avrupa'da gerçekleştirilen sanayi devrimine uzun bir süre direnen Osmanlı Devleti, gelişmeleri transfer etmekte oldukça gecikmiştir. Ülkenin iç dinamikleri yeni duruma göre şekillenmeye başladığında aradaki fark daha açık şekilde ortaya çıkmış, reformlar başarı sağlayamamıştır. Ticareti ve Dışişlerini, azınlıkların kontrol ettiği bir ülkede bunun nedenleri daha belirgin şeklide anlaşılabilir. Köylü ve şehir-kasabalarda oturan orta sınıfın ihmal edilmesi; özellikle yetişkinlere yönelik eğitimin ağırlığını yitirmesi sonucu Doğu-Batı sentezi gerçekleşememiş, "dinsel" ağırlıklı akımların çevresinde kümelenme süreci hızlanmıştır. Büyük toprak sahiplerinin doğması, topraksız köylü ve mevsimlik işçilerin çoğalması süreci başlamış, sosyal ve ekonomik dengeler bozulmuştur.

Osmanlıların son yıllarında açılan okullar ve yapılan reform denemeleri de istenilen düzeyde bir değişimi sağlayamamış, imparatorluktan-sömürgeye dönüşme süreci hız kazanmıştır. Yükseliş Döneminde çağdaşlarıyla kıyaslanabilen eğitim, gerileme ve dağılma dönemlerinde bu özelliğini kaybetmiştir. Çocuk ve gençlerine yeterli eğitimi sunamayan, yetişkinleri ise büsbütün ihmal eden anlayış yüzünden "çöküş" engellenememiştir.

Cumhuriyet Dönemi Yetişkin Eğitim Kurumları

Hükümet programlarında, Kalkınma Planlarında, Milli Eğitim Şuralarında, Anayasalarımızda ve Parti Programlarında "Yetişkin Eğitimi"nden söz edilse de bu konuda yeterli başarının sağlanamadığı gözlenmektedir.

25 Mart 1912'de kurulan Türk Ocakları; Cumhuriyet Dönemine damgasını vuran yetişkin eğitimi kurumlarının başında gelmektedir. Toplumsal bir çöküş yaşandığını ileri süren öğrenciler tarafından kurulan bu Ocak; İstanbul Türkçesinin ülke genelinde yaygınlaştırılmasını, kadınların toplumsal alanda temsil edilmelerini, tarım ve ekonomide ileri adımlar atılmasını, sürekli askerlik ve isyanlara son verilmesini savunuyorlardı. Kitap ve dergiler yayımlamak, temsiller düzenlemek, okullar açmak, her tür meslek ve sanat sahibiyle görüşerek çalışmaları teşvik etmek başlıca amaçları arasındaydı. Ocakların birer "kültür" merkezi olması heyecanla savunulmuş, "halka doğru" gitme yaklaşımı desteklenmiştir. Cumhuriyet Döneminde "Halk Terbiyesi" çalışmaları desteklenmiş, reformların yerleşmesi için somut adımları atılması yönünde uğraş verilmiştir. Yeni harflerin öğretilmesi, yerli malı kullanılması ve kadınlara el sanatları öğretilmesine çok önemli katkı sağlamışlardır. Türk Ocakları 1931 yılında kapatılarak, üyeleri Cumhuriyet Halk Fırkası'na "doğal üye" olarak kabul edildiler. Yeni Türk harflerinin öğretilmesi için 1928 yılında Millet Mektepleri açıldı. Cumhuriyet Döneminin ilk önemli ve en geniş "halk eğitimi etkinliği" bu okullarda başlatılmıştır. 16-45 yaş arasındaki tüm kadın ve erkekleri dörder ay süreyle, iki dönem halinde eğitiyorlardı. İlk dönemde okuma-yazma, ikinci dönemde ise aritmetik, sağlık bilgisi ve yurt bilgisi ağırlıklı dersler öğretiliyordu. İlkokul bulunan her yerde Millet Mektepleri açılması kararlaştırılmıştı. Camiler, hükümet binaları, salonlar, kahvehaneler, kulüpler ve toplanmaya elverişli tüm yerler eğitim için hazırlanmak zorundaydılar.

Kapatılan Türk Ocakları, Türk Halk Bilgisi Derneği ve Muallim Birliklerinin yerine 19 Şubat 1932' 'de açılan Halkevleri; sosyal ve kültürel değişime çok önemli katkı sağlamışlardır. Kır-kent, köylü arasındaki farkında ortadan kaldırılması amacıyla kısa sürede ülke düzeyinde teşkilatlanan Halkevleri, "ayrıcalıksız-sınıfsız ve kaynaşmış" bir toplum oluşturmayı hedefliyordu. Türk ocaklarındaki "milliyetçilik" anlayışı Halk evelerinde "halkçılık ve köycülük" şeklinde gelişmiş, Genç Türkiye Cumhuriyeti Hükümetlerince bu kurum sürekli ön planda tutulmuş, destek verilmiştir. Siyasi derneklere üye olmaları yasaklanan devlet memurlarının, 1933 yılından başlayarak Halkevlerine üye olmalarına izin verilmiştir. Dil, tarih, sanat, edebiyat, temsil, sosyal yardım, halk dershaneleri, spor, kitap ve yayın, köycülük, müze ve sergi olarak dokuz bölümden oluşan Halkevleri; Atatürk ve arkadaşlarının sürekli uğradığı kurumların başında gelmektedir. (1932-1938 arasında 32 kez) 1951 yılında Cumhuriyet Halk Fırkasının yan kuruluşu oldukları gerekçesiyle kapatıldıklarında; 478 Halkevi ve 4332 Halk Odası vardı.

Cumhuriyet Döneminde her alanda yapılan köklü reformlar incelendiğinde Köy Enstitülerinin çok özel bir konuma sahip oldukları anlaşılacaktır. Köylerin kültürel ve genel hayatlarında ileri bir seviye oluşturmanın, klasik anlamdaki öğretmenle mümkün olamayacağı görüldüğünden Köy Enstitüleri gerçeği ortaya çıkmıştı. Öğretmenliğin yanı sıra sanat ve meslek dallarında eğitilen köy çocukları, köylerin kalkınmasında daha aktif bir görev üstlenebilirlerdi. Bu konuya olağanüstü emek veren İsmail Hakkı Tonguç; köylere yalnızca öğretmen değil, köy kalkınmasına önderlik edecek, köyü ve köylüyü kalkındıracak öğretmen yetiştirmeyi hedefliyordu. 1940 yılında kurulan bu Enstitüler; kısa sürede 21'e ulaşan sayılarıyla ülkenin fikir, sanat, politika ve eğitim hayatında kalıcı izler bırakmışlardır. Ticaret, sanat ve ustalıkla geçinen gayrimüslimlerin ülkeyi terk etmesiyle Türk köylüsü, çok geniş tarım alanlarında zayıf durumda kalmıştır. Bu durumu değiştirmek için devreye sokulan Köy Enstitüleri; çevre ve iklim özelliklerine göre işletmelere dönüşmüşlerdir (narenciye, bağcılık, balıkçılık, tahıl vb.). 1946 yılında pasifize edilen Köy Enstitüleri, 1950 yılında Köy Öğretmen Okulları adını alarak eski önemini kaybetti.

Halk Eğitimi hizmetlerinin etki alanını genişletmek, dağınık etkinlikleri yurt düzeyinde bir merkezden yönlendirmek için 29 Ağustos 1960' 'da Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde Halk Eğitimi Genel Merkezleri'nin açılması kararlaştırıldı. 16 Temmuz 1964'te Köy İşleri Bakanlığına bağlanan Genel Müdürlük, 06.10.1967'de yeniden Milli Eğitim Bakanlığı Kültür Müsteşarlığına bağlandı. 13 Temmuz 1971 tarihinde Kültür Bakanlığının kurulmasıyla, MEB Baş müsteşarlığına bağlanan Genel Müdürlük, 18.08.1972'de Mektupla Öğretim, İnsan Gücü Eğitimi Genel Müdürlükleri ile birleştirildi. 05.09.1977'de Halk Eğitimi Genel Müdürlüğünün tüm teşkilatı, Kız Teknik Öğretim Genel Müdürlüğüne bağlı Gezici Kadın Kursları, Erkek Teknik Öğretim Genel Müdürlüğüne bağlı Sabit ve Gezici İlçe kursları, Mesleki ve Teknik Öğretim Müsteşarlığına bağlı tüm eğitim kurumları YAYGIN EĞİTİM GENEL MÜDÜRLÜĞÜ çatısı altında birleştirildi.

13.12.1983'te ÇIRAKLIK ve YAYGIN EĞİTİM GENEL MÜDÜRLÜĞÜ adını aldı. Halk Eğitimi merkezleri bu Genel Müdürlüğün yaygın eğitimle ilgili hizmetlerini düzenli, etkili, verimli ve ekonomik şekilde sürdürmek amacıyla çalışmaktadırlar. Amaçları ve görevleri 1963 yılında Yönetmelikle belirlenmiştir(Bu yönetmelik 2006 yılında yeniden düzenlenmiştir).

Halk Eğitimi Merkezlerinin Amaçları

1. Vatandaşlara Atatürk devrimlerinin anlamını kavratmak; Cumhuriyet esaslarını ve demokratik yaşayışı benimsetmek, yurt ölçüsünde kökleştirmek, demokratik yaşayışın temeli olan hür disiplin, karşılıklı anlayış, sevgi, saygı ve hoşgörülük duygularını geliştirmek,

2. Vatandaşlara bilgi, hüner kazandırmak; davranışlarını ve değer hükümlerini geliştirmek ve ilerletmek suretiyle toplumun kültürel ve ekonomik kalkınmasına eğitsel yollarla yardım ve kılavuzluk etmektir.

Halk Eğitimi Merkezlerinin Görevleri

· Okuma-yazma bilmeyene vatandaşlar için halk dershaneleri açılmasını sağlamak,

· Vatandaşların temel ve genel bilgisini, anadilini geliştirmek için gerekli kursları açmak,

· Yetişkinler için okuma-yazma kursları açmak,

· Vatandaşların mesleklerini iyi seçmelerine, meslek edinmelerine ve işlerinde ilerlemelerine yardım etmek,

· Vatandaşların ilgi duyduğu tarih, coğrafya, aktüalite, ekonomi, sosyoloji, psikoloji ve benzeri konularda toplantılar düzenlemek, kurslar açmak,

· Toplum kalkınması ve halk eğitimi konusunda sorumluluk almış resmi görevlilerle gönüllü elemanların ve önderlerin halk eğitimi konularında yetiştirilmeleri için kurslar açmak,

· Konferanslar, açık oturumlar, paneller, sempozyumlar, konserler, temsiller, edebiyat toplantıları, çeşitli yarışmalar ve spor faaliyetleri, geziler, folklor gösterileri, kahramanlık günleri, grup tartışmaları, film gösterileri düzenlemek,

· Halkın güzel sanatlara karşı ilgisini teşvik edici çalışmalar yapmak ve güzel sanatlarda yetenekli görülenlerin geliştirilmelerine çeşitli yollarla yardım etmek,

· Sergiler düzenlemek, mevcut sergi ve galerilerden, mahalli müzelerden halkın geniş ölçüde yararlanmasını sağlamak,

· Vatandaşların mesleki ve genel kültürlerini geliştirecek özellikle halk seviyesine uygun yayın yapmak; bu tür çalışmaları teşvik etmek, desteklemek, gerekirse halk eğitimi ile ilgili yayınların yapılmasına önderlik etmek,

· Folklor derlemelerini teşvik etmek, desteklemek; sonuçlarının yayılmasına ve yayımlanmasına yardım etmek,

· Bölgesinde yetişmiş ünlü kişilerin biyografilerinin hazırlanmasını teşvik etmek ve desteklemek,

· Bölgesinin tarihi, kültürel, ekonomik ve turistik önem ve özelliklerinin belirlenmesine yönelmiş çalışmaları teşvik etmek, desteklemek, sonuçlarının yayılmasına ve yayımlanmasına yardım etmek,

· Vatandaşların, özellikle gençliğin boş zamanlarını değerlendirmelerine yardım için gerekli eğitsel çalışmaları teşvik etmek, desteklemek, çalışmaların geliştirilmesine yardım etmek,

· Türk kadınının sosyal yapı içinde daha  aktif hale getirilmesi için gerekli çalışmaları yapmak, bu konuda kadın dernekleri ve kuruluşlarıyla sıkı bir işbirliği sağlamak,

· Halkın, mevcut kütüphanelerden daha geniş ölçüde yararlanmalarını sağlayacak çalışmaları teşvik etmek, okuma salonları açmak,

· Bölgede ekonomik önemi olan, karakteristik özellik taşıyan el sanatlarının geliştirilmesine, yayılmasına ve değerlendirilmesine yönelik çalışmaları teşvik etmek,

· Vatandaşlara, ihtiyaçlarını sezdirerek, onlarda öğrenme, daha iyi ve daha ileri bir hayat seviyesine ulaşma isteği uyandırmak, problemlerini kavramalarına, çözmelerine ve bu yönde örgütlenmelerine eğitsel yollarla yardım etmek,

· Başka kurum ve kuruluşlarca ele alınan halk eğitimi çalışmalarının planlamasına, planların uygulanmasına ve değerlendirilmesine yardım etmek, onlarla işbirliği yapmak,

· Çevreden gelen istek ve ihtiyaçlara uygun diğer halk eğitimi çalışmalarını, imkanların elverdiği oranda yapmak.

1973 yılında kabul edilen 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunuyla; Türk Milli Eğitiminin amaç ve ilkeleri belirlenmiş, örgün ve yaygın eğitim hakkında geniş açıklamalar getirilmiştir. "YAYGIN EĞİTİM" başlığı altında 40.maddede kapsam, amaç, görev, kuruluş ve koordinasyona değinilmiş, yapılması gerekli işlemler açıklanmıştır.

KAPSAM, AMAÇ ve GÖREVLER: Milli Eğitimin genel amaçlarına ve temel ilkelerine uygun olarak, örgün eğitim sistemine hiç girmemiş, yahut herhangi bir kademesinde bulunan veya bu kademeden çıkmış vatandaşlara;

· Okuma-yazma öğretmek, eksik eğitimlerini tamamlamaları için sürekli eğitim imkanı hazırlamak,

· Çağımızın bilimsel, teknolojik, iktisadi, sosyal ve kültürel gelişmelerine uymalarını sağlayıcı eğitim imkanları hazırlamak,

· Milli kültür değerlerimizi koruyucu, geliştirici, tanıtıcı, benimsetici nitelikte eğitim yapmak,

· Toplu yaşama, dayanışma, yardımlaşma, birlikte çalışma ve örgütlenme anlayış ve alışkanlıkları kazandırmak,

· İktisadi gücün artırılması için gerekli beslenme ve sağlıklı yaşama şekil ve usullerini benimsetmek,

· Boş zamanlarını iyi bir şekilde değerlendirme ve kullanma alışkanlığı kazandırmak,

· Kısa süreli ve kademeli eğitim uygulayarak ekonomimizin gelişmesi doğrultusunda ve istihdam politikasına uygun meslekleri edinmelerini sağlayıcı imkanlar hazırlamak,

· Çeşitli mesleklerde çalışmakta olanların hizmet içinde ve mesleklerindeki gelişmeleri için gerekli bilgi becerileri kazandırmak.

KURULUŞ: (Madde 41) Yaygın Eğitim, örgün eğitim ile birbirini tamamlayacak, gereğinde aynı vasıfları kazandırabilecek ve birbirinin her türlü imkanlarından yararlanacak biçimde bir bütünlük içinde düzenlenir.

Yaygın Eğitim, genel ve mesleki-teknik olmak üzere iki temel bölümde meydana gelir. Bu bölümler birbirini destekleyici biçimde hazırlanır.

KOORDİNASYON: (Madde 42) Yaygın Eğitim alanında görev alan resmi, özel ve gönüllü kuruluşların çalışmaları arasındaki koordinasyon Milli Eğitim Bakanlığınca sağlanır. Genel yaygın eğitim programlarının düzenleniş şekli yönetmeliklerle tespit edilir.

Mesleki ve teknik yaygın eğitim faaliyetlerini yürüten Bakanlıklar ile özerk eğitim kurumları ve resmi özel işletmeler arasında Milli Eğitim Bakanlığınca sağlanacak koordinasyon ve işbirliğinin esasları kanunla düzenlenir.

 Salıpazarı  Halk Eğitimi Merkezi Müdürlüğü -2007 -Tüm Hakları Saklıdır.

Web Tasarım : Ramazan KATOĞLU